No ano 1995, con data do 94, publiquei, en autoedición, un libro titulado Xa non é dúbida nunha editorial que non cumpriu dous acordos establecidos: unha corrección de galeradas en condicións e unha distribución dos 300 exemplares editados. Eu cumprín a miña parte pagando unha cantidade de pesetas nada desdeñable. Non houbo distribución por parte da editorial e un bo día atopeime na miña casa, ao volver do traballo, tres caixas cos 300 exemplares.
Quixen distribuílos eu, pero o que fixen foi unha «cutredistribución» —o meu coñecemento desta actividade era, e é, nulo— e conseguín vender 76 exemplares. O resto, si, o resto, regaleinos a familiares, escritores, cantantes, concelleiros de cultura dunha infinidade de concellos… Foi unha «xenerosa inversión» a asumida por min: sobres de gran calidade e selos para os gastos de envío a case todas as cidades e vilas de España. A cifra foi mareante. Especialmente doeu moitísimo o maioritario silencio que recibín.
Inciso: lembroume a Johan Cruyff cando, o 17 de febreiro de 1974, nos deixou calados «in situ» a todo o madridismo ao marcar o terceiro gol, creo, nunha das derrotas máis dolorosas do Madrid fronte ao Barça.
Foi como unha labazada de realidade: a moi pouca xente lle interesa a poesía. ¿Tampouco á túa familia? Corramos un tupido veo.
Aquí teño que facer mención a dúas librarías que levaron a medalla de ouro e a de prata en agradecemento ao labor publicitario que exerceron.
A libraría Pérgamo, sita na rúa General Oraá 24, rexentada por dúas irmás, especialmente a maior, Lourdes. Esta muller publicitou o meu libro no escaparate, proclamouno a voz en berro e vendeuno cunha desbordada xenerosidade. Eternamente agradecido. Se algún día lese esta entrada, gustaríame que soubese que o meu agradecemento non coñece límites temporais.
En segundo lugar, a entrañable Rubiños 1860, sita na rúa Alcalá 98, onde o dono me permitiu ter no escaparate durante quince días o meu libro. Como é normal nesa zona, o «triángulo chuchón» devorouna, evaporando o ancestral e engaiolador aroma dos libros que exhalaba, por moito que dixesen que manterían o espírito da libraría nun lugar prominente do xigantesco edificio que posúen. Non é o mesmo.
Sen estas dúas librarías, ¿cantos libros tería vendido? Ningún.
O libro Xa non é dúbida, incorporado agora a Poetario (1994-2026), recompilación de todos os meus poemas en prosa, foi prologado —a parte máis importante do libro— polo catedrático da Complutense, e profesor meu, Eduardo Tejero Robledo, xa tristemente falecido. O meu agradecemento tamén é eterno.
A MODO DE PRÓLOGO.- «XA NON É DÚBIDA»
En José María, a dedicación poética é vocación sostida, non pasatempo efémero, e logos paliativo para a soidade de quen cre andar necesitado de comunicación. Á marxe do hedonismo ao uso, xa que rende de novo o malestar da cultura, este mozo inquire, busca, golpea coa palabra e coa imaxe depurada para atopar camiños na muda desesperanza.
Como profesional da literatura que exerce e como poeta responsable, acumulou lecturas de clásicos sempre redivivos: Rubén, Aleixandre, Cernuda, Dámaso e outras moi respectables compañías. Neles bebeu o esencial poético, a saber, a interrogación retórica fronte ao mundo e a pregunta íntima, tan lacerante ás veces, reservada á vida cotiá.
Ítem máis, o dominio da forma, xa canalizada na rima asonante ou fluíndo ritmicamente no verso libre. Así o demostra en tantos poemas de Xa non é dúbida e de varios inéditos que por xenerosa amizade cheguei a coñecer.
Se os títulos son premonición e aviso de camiñantes, pode verse unha temática reiterada para quen se considera buscador de sombras e pasa a noite escura da alma: Tempo de silencio, A soidade amparada, O túnel do amor, Memorias nocturnas, Disfrace nocturno, Setembro negro, Sondaxes nocturnas, Peregrinación humana, Nocturno, outra vez.
A poesía, que Juan Ramón desexaba para a inmensa minoría, é brisa e catarse en días de incerteza. Teñamos aos poetas respecto reverencial, pois eles escudriñan e alumean o tenebroso labirinto que somos.
José María, bo amigo, oxalá perseveres en tan firme e sincera escritura e recibas o asentimento e a acollida cordial que en xustiza mereces. E alá vai a despedida co sabrazo dos teus versos máis propicios e alentadores:
Que ninguén desdeñe o meu contento, que ninguén vulnere a miña celosía.
Eduardo Tejero Robledo, catedrático na Universidade Complutense