Nuestro escritor se despertó en una realidad metaliteraria. Estaba enmarañado en una red de ficción y verdad. Palpó el lado derecho de su cama y notó que estaba caliente y que conservaba la forma de un cuerpo humano. Acercó su nariz y percibió un aroma a cuerpo femenino que le embaucó por unos segundos en un alumbramiento casi salvaje. Le volvió su inherente concepto de la culpa, pero su frágil voluntad hizo que se enredara en un bucle de recuerdos y soledades. Se levantó estimulado por un hechicero olor a café. ¿Quién lo ha preparado?, se preguntó entre la sorpresa y el temor. Lleno de curiosidad se acercó a la cocina y allí vio dos tazas: una sucia por un uso reciente y otra limpia y preparada para él. Imaginó que todo había sido obra de la mujer que lo visitó ayer. Con lo cual tengo razón y esa mujer existe, dedujo abducido por el aroma del café. Se sirvió tres cuartas partes de la taza y dos dedos de leche. Un primero sorbo prolongado le supo a gloria, cerró los ojos y experimentó placenteramente el despertar de sus neuronas. Tuvo la tentación de encender un cigarro. No puedo caer en el vicio que tanto me costó dejar. Aquí sí obtuvo un rotundo éxito. Está concienzudamente convencido de que sigue siendo un fumador que no consume tabaco. Se tomó el pulso. Lo tenía extrañamente acelerado. Mil proyectos en la mente y un documento en blanco. Tornó a su estudio y se sentó frente al ordenador, su potro de tortura. Una mirada a la pantalla y otra historia más evaporada. ¿Cuándo se acabará esta deshidratación creativa enquistada? De nuevo el acechante ordenador se abre ante él. ¿Qué hacer?, pensó. Volver al camino, aunque sangren las yemas de los dedos. Y se puso en disposición de darle vida al deshabitado documento en blanco. Alguien, en una ensoñación real, le susurró una palabra al oído y no supo seguir.
A SANTA COMPAÑA «DE COÑA»
Din que a Santa Compaña percorre os camiños galegos en silencio, portando velas, cruz e penitencia. Mais iso era antes. Hoxe, a procesión espectral evolucionou. Xa non busca almas: busca cobertura móbil, un café de pota e alguén que saiba usar Google Mapas.
Á cabeza vai a alma en pena, vítima non do pecado, senón do estrés laboral. Leva unha tableta acesa, buscando sinal entre os eucaliptos. Séguelle unha comitiva de veciños que se apuntaron por erro, pensando que era unha excursión do Imserso con merenda incluída. O portador da cruz xa non arrastra madeira: leva unha cruz de LED con bluetooth e altofalante incorporado, reproducindo cantigas de Amancio Prada en bucle. O can negro, antes símbolo do máis alá, agora chámase Chipichospis e leva un abrigo impermeable con estampado de grelos.
A ruta oficial vai do cemiterio ao bar de Manolo, pasando pola taberna de Maruxa. Detéñense cada 300 metros para pedir lume, aínda que todos son incorpóreos. Se chove, suspéndese. A Santa Compaña non sae sen paraugas nin chuvasqueiro, aínda que estea homologado pola Xunta. En caso de néboa, actívase o protocolo de emerxencia: todos en fila, agarrados a unha corda fluorescente, coma nunha excursión escolar.
As normas son claras: non se aceptan vivos sen sentido do humor. Recoméndase levar empanada para compartir e evitar cruzarse coa procesión se estás en pixama.
Se te atopas con eles, non fuxas: probablemente che pidan o contrasinal do wifi ou che ofrezan un folleto de propaganda do seu novo canal de TikTok: @CompañaFantasma.
E se sobrevives ao encontro, non te convertes no novo guía. Convérteste no CEO da Santa Compaña, encargado de actualizar o seu perfil, responder comentarios do tipo «Onde estades esta noite?» e subir selfis espectrais con filtro de néboa.
Porque en Galicia, mesmo os mortos teñen axenda. E sentido do humor.
A SANTA COMPAÑA
A «Santa Compaña» é unha das lendas máis misteriosas, arraigadas e fascinantes do folclore galego.
É unha procesión espectral de ánimas en pena que percorren os camiños dunha parroquia durante a noite. A súa aparición adoita anunciar unha morte ou unha desgraza, e está sempre envolta nun ambiente de néboa, arrecendo a cera e ao son dunha campaíña. Curiosamente, non son só espíritos: a procesión vai guiada por unha persoa viva, condenada a levar unha cruz e unha vela. Esta persoa está baixo unha maldición e só pode liberarse se consegue pasar a cruz a outro mortal. A crenza na «Santa Compaña» ten raíces na Idade Media e está vinculada a tradicións europeas sobre procesións de mortos.
En Galicia, tamén se coñece por outros nomes, como «Estantiga», especialmente na zona de Ourense.
A expresión «Santa Compaña» pode proceder do latín sanctam cum pania, que algúns interpretan como «os que comen do mesmo pan», aínda que esta etimoloxía é moi discutida.
Se te atopas coa «Santa Compaña» nun camiño galego envolto en néboa… o mellor que podes facer é evitar coller a cruz que che ofrece o vivo e debes responder con firmeza: «Cruz xa teño» e cruzar os brazos en forma de cruz. Isto obrígao a seguir o seu camiño. Ademais, debes portar unha cruz, unha estampa dun santo ou unha figa (amuleto en forma de man) que pode protexerte da súa influencia.
Hai aldeáns que contan como, ao pasar por un cruceiro en plena noite, sentiron un vento repentino e viron unhas luces en procesión que se apagaban ao achegarse. Un deles asegura que se protexeu facendo un círculo no chan e rezando, e que a comitiva pasou sen detelo, mais di que nunca volveu camiñar só de noite por aquel camiño.
BREOGÁN
Cando penso en Galicia, non penso só nun lugar do mapa. Penso nun xeito de mirar o mundo.
Galicia é néboa e é luz. É o rumor constante do Atlántico, o verde profundo dos montes, a pedra antiga das aldeas e o silencio que habita nos camiños. É tamén memoria: memoria de quen viviu antes, de quen partiu e de quen, xeración tras xeración, seguiu nomeando a terra como algo propio. Este texto nace desa memoria, aínda que hai coñecidos meus que se empeñan en lembrarme que eu non teño nada de galego.
Breogán evoca unha figura mítica que, máis alá da lenda, representa unha raíz profunda da cultura galega. Breogán é símbolo de orixe, de identidade e desa antiga conciencia atlántica que conecta Galicia con historias e pobos que sempre miraron cara ao mar.
Mais este texto non pretende falar dende a historia erudita nin dende a lenda afastada. Pretende falar dende a experiencia, dende o recordo, dende as pequenas escenas que forman a vida dunha terra. Porque Galicia vive nos grandes relatos, si, mais tamén nos detalles: nunha conversa ao solpor, no arrecendo da chuvia sobre a terra, no son dunha campá que marca o paso do tempo ou na lonxanía que doe cando se palpa nesta terra de seca e calor abafante.
Estas palabras son, dalgún xeito, un intento de escoitar. Escoitar o que me din os lugares, o que me din as persoas, o que me di a memoria. E converter esa escoita en palabras.
Quizais por iso o título suxire palabras. Non son só palabras escritas: son palabras herdadas, palabras escoitadas na infancia, palabras que viaxaron con quen emigrou e palabras que regresan sempre, como regresa o mar á costa.
Se Breogán simboliza a orixe, este texto quere ser un eco contemporáneo desa orixe: un pequeno testemuño do que Galicia foi, é e seguirá sendo para quen sente a súa presenza máis alá da distancia.
Porque Galicia non é unicamente un territorio. É unha forma de pertenza.
E tal vez, ao final, estas palabras non sexan só de Breogán, senón tamén de todos aqueles que, dun xeito ou doutro, seguimos sentíndonos fillos desta terra atlántica.
UNA BARRIGA CERVECERA
Defensa de la barriga cervecera atacando a los que teniéndola se burlan de mí.
Decís muchas cosas de mi barriga, con esa facilidad que da hablar de lo ajeno cuando el juicio va justo de equipaje. Os recreáis señalando, ampliando el defecto como si fuera una hazaña, y sin embargo pasáis de largo ante lo evidente: lo vuestro también está ahí, bien alimentado, cuidadosamente disimulado bajo capas de excusas y posturas estudiadas. Tenéis el espejo delante, pero preferís usarlo como decoración. Cada cual se vende como delgado por convicción, mientras esconde su pequeño tonel con una dignidad bastante frágil.
La diferencia es sencilla y, a estas alturas, casi elegante: la mía no se esconde. Se presenta sin rodeos, sin esa hipocresía tan trabajada que os gusta cultivar. Es redonda, sí, pero también honesta; fruto de momentos disfrutados y no de negaciones impostadas. En cambio, la vuestra vive en ese terreno incómodo entre la envidia y la negación: ni se permite el placer ni tiene el valor de admitirlo. Una especie de virtud fantasma que se desvanece en cuanto aparece una copa y deja al descubierto todo el teatro.
Así que quizá convendría bajar un poco el tono. Porque al final, expuesta al sol y sin disfraces, mi barriga tiene algo que la vuestra no alcanza: coherencia. Y, sobre todo, una tranquilidad que no depende de fingir hambre para parecer mejor.