Saúdo inicial.- Boas tardes a todos, veciños, amigos, e tamén a aqueles que viñestes de fóra atraídos polo cheiro do polbo e o son da gaita. É para min un orgullo que non me cabe no peito estar hoxe aquí, subido a este estrado, para dar comezo ás festas desta aldea que non está nos mapas.
Cando me chamaron para facer o pregón, o primeiro que pensei foi: «Ai miña nai, e agora que lles digo eu a esta xente?». Porque aquí todos nos coñecemos, e un non pode vir aquí con palabras raras nin aires de sabichón. Por iso, hoxe quero falarvos do que nos une: da nosa fala. Pero non da que sae nos libros de texto con moito acento e moita norma, senón da nosa, da que usamos para pedir un viño ou para berrarlle ás vacas cando se saltan ao prado do veciño.
Defensa do galego natural.- Hai quen di que o galego hai que falalo con moito xeito, sen «castelanismos», con todos os acentos no seu sitio e as «h» aspiradas onde mandan os señores de Santiago. E home, a norma está ben para as leis e para a televisión, pero a lingua de verdade, a que ten alma, é a que herdamos dos nosos avós.
Esa lingua que nos ensinou que non é o mesmo estar «farto» que estar «farto de todo», nin é o mesmo un «carallo» de sorpresa que un «carallo» de cabreo monumental. O noso galego é prático, é direto e, sobre todo, é cariñoso ata cando insulta. Ou hai algo máis agarimoso que un pai dándolle un bico ao fillo e dicíndolle: «Ai, que rapaz máis caralludo me saíu!»
A tecnoloxía e a aldea.- Hoxe en día todo cambia moi rápido. Agora todos andamos co ghuasap e coas redes sociais. O outro día contábanme a historia dun veciño, o Manolo do Pazo, que lle regalaron un teléfono deses intelixentes. O home, afeito a falar coas mans e berrando de leira a leira, non se daba co aparello.
Un día mandoulle un audio á súa filla que vive en Vigo. O Manolo quería dicirlle que a porca parira sete leitóns, pero o corretor do teléfono, que debeu ser programado por un que non pisou unha bosta na súa vida, cambioulle leitóns por lectores. A filla chamouno asustada: «Papá, como é iso de que a porca ten sete lectores? Que lles estás dando de comer, o xornal?». E o Manolo, coa súa retranca, respondeulle: «Non filla, é que saíron moi ilustrados e non queren fariña, queren a ghalipedia!».
Vedes, o noso galego enténdese ata cando a máquina se trabuca, porque o que importa é o sentido, a intención e a risa que nos bota fóra.
A importancia de falar como somos.- Defender o noso galego non é pecharse en banda. É saber que cando dicimos miñoca, luscofusco ou fodichón, estamos usando palabras que teñen séculos de historia e que saben a terra mollada. Non teñamos medo a «meter a pata» ou a que digan que falamos mal. Falamos como somos.
Moitas veces, na cidade, din que o noso galego é gheadeiro ou que ten seseo. Pois claro que si! É a música da nosa costa e dos nosos montes. Un galego sen gheada é como un caldo sen unto: pódese comer, pero fáltalle a graza, fáltalle ese sabor que che quenta o corpo nos días de frío.
O médico e a vella Lémbrome tamén daquela señora, a Sra. Carme, que foi ao médico novo que mandaron de Madrid. O rapaz, moi xeitoso pero que non entendía nin papa de galego, preguntoulle:
—¿Y dígame, señora Carme, qué es lo que siente usted?
E a Carme, tocándose o estómago, díxolle:
—Ai, filliño, teño un fervedoiro aquí no buche que non me deixa parar, e síntome toda esmorgada, coma se me pasara un carro de bois por riba.
O médico quedou mirando para ela coma se fose un extraterrestre. Colleu o dicionario, buscou e non atopou nada. Ao final, a Carme, perdendo a paciencia, espetoulle:
—Mira, meu ben, se non sabes o que é un fervedoiro, mellor vai estudar a veterinaria, porque as persoas da aldea falamos así dende que o mundo é mundo.
E tiña razón a Carme! A nosa lingua é a mellor medicina porque nos permite dicir exactamente o que nos doe e onde nos doe.
O futuro da nosa fala.- Ás veces vexo que os novos teñen vergoña de falar como os vellos. Falan ese galego de laboratorio que soa a tradución de Google. Eu pídolles que escoiten aos seus avós. Que aprendan que unha andrómena non é un trasto calquera, e que estar amoucado é moito máis profundo que estar triste.
O galego da aldea é un tesouro. É a lingua da resistencia. É a lingua que sobreviviu sen leis, só coa forza da xente que non quería calar. Por iso, hoxe pídovos que non o deixedes morrer. Faládeo cos nenos, faládeo cos cans, faládeo ata coas pedras se fai falta. Porque mentres haxa un galego dicindo «bueno, vaise indo», Galicia seguirá viva.
Conclusión e brinde.- Hoxe non estamos aquí para dar clases de gramática. Estamos aquí para celebrar que somos unha comunidade, que somos veciños e que temos a sorte de vivir nun lugar onde a palabra aínda ten valor de lei.
Imos gozar destas festas. Imos comer, imos beber (con sentidiño, ou sen el, que para iso é festa), e imos falar moito. Que se escoite o noso galego forte, que chegue ata o cumio do monte máis alto. Que ninguén nos diga como temos que falar, porque a nosa lingua é nosa, e ninguén a sabe bailar como nós.
Así que, veciños, por todos vós, polos que están e polos que xa non están pero que nos deixaron estas palabras na boca: Que viva a nosa aldea! Que viva o noso galego! E que empece a festa! Moitas grazas a todos.