Escribo con la mano izquierda porque es la que piensa diferente. No me enseñaron a usarla al principio: fue ella quien se impuso cuando era un chaval, como un río que no quiere seguir el cauce marcado. La izquierda no es solo mano: es memoria, es resistencia, es una forma de tocar el mundo al revés. Mientras otros escriben hacia fuera, yo escribo hacia dentro, dibujando letras que nacen del lado olvidado del cuerpo. Cada trazo es una pequeña rebelión, cada palabra una forma de decir: «Aquí estoy, y no sigo el camino del reloj». Porque la mano izquierda no obedece: crea. Y en su pulso va mi verdad.
«SONMEIGO» (JMMT)
GALICIA
Verde hierba. Mar total. Tierra mojada. Piedra milenaria. Saudade ancestral. Brumas intactas. Irrepetibles camelias. Sombras desnudas. Milagroso paisaje. Celestial marisco. Perfecta lluvia. Sagrada calma. Inmortal corredoira. Infinita belleza. Bendita niebla. Incomparable costa. Gloriosa gastronomía. Irrepetible hospitalidad. Radiante soledad. Fecunda ausencia. Melancólico sueño.
LO QUE VENGA
Ahora que el reloj ha dejado de marcarme las horas ajenas, se abre ante mí un tiempo sin dueño, un territorio blando donde la morriña es bruma y también semilla. No quiero hablar de lo que termina, sino de lo que brota: una vida que respire a mi compás, donde las palabras sean casa y refugio, y escribir no sea tarea sino necesidad, como quien enciende la lumbre en las tardes húmedas. Que el futuro no me sea ingrato, que me trate con la delicadeza con que se sostiene una taza de porcelana heredada, y que la salud me acompañe como un río manso que no hace ruido, pero da vida. Que no haya envidias que envenenen el aire ni sombras que me roben la luz, y que la soledad emocional no me carcoma por dentro como la polilla en la madera antigua. Quiero sentir que cada amanecer es una página en blanco que me pertenece, que puedo llenarla con el latido sincero de lo que fui y de lo que todavía deseo ser. Si la morriña llega, que llegue dulce, como un recuerdo que aprieta, pero no ahoga; y que en el silencio encuentre no un vacío, sino un espacio fértil donde seguir creciendo, escribiendo, viviendo a mi manera, sin miedo y con esperanza.
TU PIEL
Tu piel fue la primera geografía que aprendí a leer sin mapas. No tenía fronteras, solo ondulaciones suaves, como el despertar de mi niñez al amanecer. Era piel de niebla y de fuego, piel que guardaba la sal de las lágrimas que nunca lloré, piel que sabía a hierba mojada y a pan de maíz recién cocido.
Cuando te acercabas, el tiempo te hacía reverencias. Las horas dejaban de contar, y los días se convertían en canciones sin letra. Tu piel me hablaba sin palabras, con una tilde que solo entendían quienes sueñan con las manos.
Era piel de fiesta y de luto, de romería y de invierno. Piel que sabía esperar sin pedir nada.
Ahora que eres recuerdo y viento, sigo buscando el aroma de tu piel en las páginas de los libros viejos, en las piedras calientes del mediodía, en las voces que se cruzan en la memoria. Y a veces, cuando el sol se reclina sobre el mar, creo sentirla otra vez: esa piel que fue casa, que fue refugio, que fue poema antes de que yo supiera escribir.
MANIFESTO PERSOAL DO GHALEGO OU PREGHÓN DUNHA ALDEA QUE XA NON EXISTE
Saúdo inicial.- Boas tardes a todos, veciños, amigos, e tamén a aqueles que viñestes de fóra atraídos polo cheiro do polbo e o son da gaita. É para min un orgullo que non me cabe no peito estar hoxe aquí, subido a este estrado, para dar comezo ás festas desta aldea que non está nos mapas.
Cando me chamaron para facer o pregón, o primeiro que pensei foi: «Ai miña nai, e agora que lles digo eu a esta xente?». Porque aquí todos nos coñecemos, e un non pode vir aquí con palabras raras nin aires de sabichón. Por iso, hoxe quero falarvos do que nos une: da nosa fala. Pero non da que sae nos libros de texto con moito acento e moita norma, senón da nosa, da que usamos para pedir un viño ou para berrarlle ás vacas cando se saltan ao prado do veciño.
Defensa do galego natural.- Hai quen di que o galego hai que falalo con moito xeito, sen «castelanismos», con todos os acentos no seu sitio e as «h» aspiradas onde mandan os señores de Santiago. E home, a norma está ben para as leis e para a televisión, pero a lingua de verdade, a que ten alma, é a que herdamos dos nosos avós.
Esa lingua que nos ensinou que non é o mesmo estar «farto» que estar «farto de todo», nin é o mesmo un «carallo» de sorpresa que un «carallo» de cabreo monumental. O noso galego é prático, é direto e, sobre todo, é cariñoso ata cando insulta. Ou hai algo máis agarimoso que un pai dándolle un bico ao fillo e dicíndolle: «Ai, que rapaz máis caralludo me saíu!»
A tecnoloxía e a aldea.- Hoxe en día todo cambia moi rápido. Agora todos andamos co ghuasap e coas redes sociais. O outro día contábanme a historia dun veciño, o Manolo do Pazo, que lle regalaron un teléfono deses intelixentes. O home, afeito a falar coas mans e berrando de leira a leira, non se daba co aparello.
Un día mandoulle un audio á súa filla que vive en Vigo. O Manolo quería dicirlle que a porca parira sete leitóns, pero o corretor do teléfono, que debeu ser programado por un que non pisou unha bosta na súa vida, cambioulle leitóns por lectores. A filla chamouno asustada: «Papá, como é iso de que a porca ten sete lectores? Que lles estás dando de comer, o xornal?». E o Manolo, coa súa retranca, respondeulle: «Non filla, é que saíron moi ilustrados e non queren fariña, queren a ghalipedia!».
Vedes, o noso galego enténdese ata cando a máquina se trabuca, porque o que importa é o sentido, a intención e a risa que nos bota fóra.
A importancia de falar como somos.- Defender o noso galego non é pecharse en banda. É saber que cando dicimos miñoca, luscofusco ou fodichón, estamos usando palabras que teñen séculos de historia e que saben a terra mollada. Non teñamos medo a «meter a pata» ou a que digan que falamos mal. Falamos como somos.
Moitas veces, na cidade, din que o noso galego é gheadeiro ou que ten seseo. Pois claro que si! É a música da nosa costa e dos nosos montes. Un galego sen gheada é como un caldo sen unto: pódese comer, pero fáltalle a graza, fáltalle ese sabor que che quenta o corpo nos días de frío.
O médico e a vella Lémbrome tamén daquela señora, a Sra. Carme, que foi ao médico novo que mandaron de Madrid. O rapaz, moi xeitoso pero que non entendía nin papa de galego, preguntoulle:
—¿Y dígame, señora Carme, qué es lo que siente usted?
E a Carme, tocándose o estómago, díxolle:
—Ai, filliño, teño un fervedoiro aquí no buche que non me deixa parar, e síntome toda esmorgada, coma se me pasara un carro de bois por riba.
O médico quedou mirando para ela coma se fose un extraterrestre. Colleu o dicionario, buscou e non atopou nada. Ao final, a Carme, perdendo a paciencia, espetoulle:
—Mira, meu ben, se non sabes o que é un fervedoiro, mellor vai estudar a veterinaria, porque as persoas da aldea falamos así dende que o mundo é mundo.
E tiña razón a Carme! A nosa lingua é a mellor medicina porque nos permite dicir exactamente o que nos doe e onde nos doe.
O futuro da nosa fala.- Ás veces vexo que os novos teñen vergoña de falar como os vellos. Falan ese galego de laboratorio que soa a tradución de Google. Eu pídolles que escoiten aos seus avós. Que aprendan que unha andrómena non é un trasto calquera, e que estar amoucado é moito máis profundo que estar triste.
O galego da aldea é un tesouro. É a lingua da resistencia. É a lingua que sobreviviu sen leis, só coa forza da xente que non quería calar. Por iso, hoxe pídovos que non o deixedes morrer. Faládeo cos nenos, faládeo cos cans, faládeo ata coas pedras se fai falta. Porque mentres haxa un galego dicindo «bueno, vaise indo», Galicia seguirá viva.
Conclusión e brinde.- Hoxe non estamos aquí para dar clases de gramática. Estamos aquí para celebrar que somos unha comunidade, que somos veciños e que temos a sorte de vivir nun lugar onde a palabra aínda ten valor de lei.
Imos gozar destas festas. Imos comer, imos beber (con sentidiño, ou sen el, que para iso é festa), e imos falar moito. Que se escoite o noso galego forte, que chegue ata o cumio do monte máis alto. Que ninguén nos diga como temos que falar, porque a nosa lingua é nosa, e ninguén a sabe bailar como nós.
Así que, veciños, por todos vós, polos que están e polos que xa non están pero que nos deixaron estas palabras na boca: Que viva a nosa aldea! Que viva o noso galego! E que empece a festa! Moitas grazas a todos.